Hvers virði var Búnaðarbankinn?

Söluverð Búnaðarbankans var innan verðmarka og íslenska ríkið fékk að fullu greitt fyrir sinni hlut. Það skiptir mestu máli þegar horft er til baka.

Penni merktur Búnaðarbanka Íslands. Sölu ríkisins á kjölfestuhlut í bankanum var lokið í ársbyrjun 2003.
Penni merktur Búnaðarbanka Íslands. Sölu ríkisins á kjölfestuhlut í bankanum var lokið í ársbyrjun 2003.

Einn mikilvægasti þáttur einkavæðingarferlis ríkisfyrirtækja er að meta verðmæti þeirra fyrirtækja sem einkavæða skal og í framhaldinu að tryggja það að rétt verð fáist fyrir fyrirtækið þegar gengið er til samninga um einkavæðingu.

Það geta legið margvíslegar ástæður fyrir því að einkavæða ríkisfyrirtæki. Í flestum tilvikum liggja þó tvenns konar rök að baki; annars vegar að minnka umsvif hins opinbera í ákveðnum rekstri eða geira og hins vegar að losa um fjármuni hins opinbera. Í allflestum tilvikum fer þetta tvennt saman.

Öll ofangreind atriði áttu við þegar ríkið seldi 45,8% hlut í Búnaðarbankanum í byrjun árs 2003. Þáverandi ríkisstjórn hafði sett sér það markmið að selja ríkisbankana tvo, Landsbankann og Búnaðarbankann, bæði til þess að minnka umsvif ríkisins á fjármálamarkaði og til þess að afla ríkinu fjármagns – sem m.a. var nýtt til að greiða niður skuldir ríkisins.

Árið 2001 voru samþykkt lög á Alþingi þar sem heimilt var að selja hlutafé ríkissjóðs í bönkunum tveimur. Það var síðan hlutverk ríkisstjórnarinnar að útfæra það hvernig sölurnar yrðu framkvæmdar og það tókst misvel til. Í tilfelli Landsbankans handstýrðu stjórnmálamenn því hverjir fengu að kaupa bankann. Við söluna á Búnaðarbankanum var aftur á móti vandað til verka þar sem sá hópur fjárfesta, hinn svokallaði S-hópur, sem átti hæsta boðið í bankann og metinn var hæfastur keypti bankann að lokum.

Fjallað er um verðmæti bankanna í MS ritgerð Kristínar Erlu Jónsdóttur við Viðskiptafræðideild Háskóla Íslands; Einkavæðing Landsbankans og Búnaðarbankans: Voru bankarnir einkavæddir á réttmætan hátt, vorið 2013.

Í ritgerð sinni leggur Kristín Erla fram réttmæta gagnrýni á einkavæðingarferli bankanna og rifjar upp að engar efnisreglur hafi legið fyrir um það hvernig standa ætti að sölunni. Undir það er hægt að taka.

Þó er einnig að finna í ritgerðinni virðismat á bönkunum tveimur sem að mörgu leyti er áhugavert. Með ítarlegum útreikningum er sýnt fram á það að söluverð Búnaðarbankans hafi gefið réttmæta mynd af virði bankans og gott betur. Þannig hafi virði eigin fjár verið um 24.200 m.kr. sem gefur verð á hlut upp á 4,47.

„Raunverulegt söluverð á bréfum í Búnaðarbankanum var 4,81 sem gefur til kynna að virði bankans hafi verið ofmetið við sölu hans. Þegar gert hefur verið álagspróf með breyttum forsendum á ávöxtunarkröfu eigin fjár og langtímavexti fæst verðbil frá 3,55 – 5,59. Raunverulegt söluvirði fellur því innan marka álagsprófsins,“ segir í fyrrnefndri ritgerð.

Þá segir einnig:
„Niðurstöður virðismatsins og úr kennitölusamanburði eru þær að í flestum tilvikum er söluvirði bankanna innan verðmarka. Því má túlka niðurstöður þannig að miðað við gefnar forsendur voru bankarnir einkavæddir á réttmætu verði í árslok 2002.“

Allt stóðst þetta og eins og áður hefur verið bent á fékk ríkið greitt fullt verð fyrir sinn hlut í bankanum. Markmið einkavæðingarinnar náðust og staðið var við alla samninga í því ferli. Það er það sem skiptir mestu máli þegar horft er til baka.